Gesprek over nationale identiteit moet gesprek van ons allemaal zijn

Rene Grotenhuis in de Volkskrant van 14 september 2017

Sybrand van Haersma Buma heeft gelijk als hij vaststelt dat het vraagstuk van nationale identiteit veel te lang een ondergeschoven kindje was in het maatschappelijke en politieke debat. Terecht wijst hij naar de versplintering van de samenleving als misschien het grootste maatschappelijke probleem. 
De samenleving heeft meer binding nodig dan de constatering dat iedereen gelijk is voor de wet en zich aan die wet moet houden. Sociale cohesie is meer dan efficiënt en effectief opererende systemen en regelingen.

Alsof er een on­ver­an­der­lijk erfgoed aan normen en waarden is, dat nu bedreigd wordt

Maar als hij vervolgens piketpalen slaat voor die nationale identiteit komt hij niet veel verder dan de joods-christelijke traditie, de constatering dat de multiculturele samenleving niet werkt en dat er geen Europese (oftewel voor ons aanvaardbare) islam is ontstaan. De waarden van onze traditie, zo zegt Buma, mogen we niet laten verwateren. Alsof er een onveranderlijk erfgoed aan normen en waarden is, dat nu bedreigd wordt en verdedigd moet worden. En precies die stelling van onveranderlijkheid maakt elk zinvol gesprek over nationale identiteit bij voorbaat kansloos.
Geen onveranderlijk joods-christelijke traditie 
Juist de recente geschiedenis laat zien dat er geen onveranderlijke joods-christelijke traditie is. Buma wil toch niet beweren dat de positie van Nederland als voorvechter van homohuwelijk, abortus en euthanasie naadloos past in de traditie van onze protestantse voorouders? Of dat die verwatering van de protestants-christelijke traditie het gevolg is van de opkomst van de islam? Het gesprek over nationale identiteit begint bij de constatering dat die identiteit voortdurend verandert, door invloeden van buiten en van binnenuit.
En hij zou toch ook niet willen beweren dat de joods-christelijke traditie en het daarop gestoelde humanisme het alleenrecht is van Europa? Hoe zit het dan met de christelijke traditie in Latijns-Amerika of grote delen van Afrika? Religiewetenschappers hebben genoegzaam aangetoond dat alle grote religies op centrale en gedeelde principes van menselijkheid zijn gestoeld.
Dringend nodig 
Het gesprek over nationale identiteit is dringend nodig, maar dat kan alleen als het gesprek van ons allemaal is, ook van migranten. We kennen in dit land geen eerste- en tweederangs burgers en om mee te kunnen praten over nationale identiteit hoef je niet eerst schoongewassen te zijn in de joods-christelijke traditie.
Dat gesprek over identiteit gaat net zo goed over onze poldercultuur en onze strijd tegen het water als over onze christelijke wortels. Het gaat ook over onze handelsgeest en onze oriëntatie op de wereld. Het gaat ook over onze botheid en recht voor zijn raap-cultuur.
Over de grenzen kijken 
Onlangs heeft president Duterte van het katholieke Filippijnen het islamitische offerfeest tot nationale feestdag verklaard omdat hij zich heel goed realiseert dat de diversiteit van zijn land ook daarin zichtbaar moet worden. Over de grenzen kijken helpt soms.

Het leidde tot een enorme verstikking van het culturele en in­tel­lec­tu­e­le leven

Wie wil begrijpen waar het 'niet laten verwateren' van onze joods-christelijke cultuur toe zal leiden, zou een blik moeten werpen op de Spaanse geschiedenis van de twintigste eeuw. Generaal Franco had zich ten doel gesteld om de Spaanse identiteit (inclusief het katholicisme) te vrijwaren van vreemde invloeden als het atheïsme en het marxisme. Het leidde tot een enorme verstikking van het culturele en intellectuele leven en tot het hopeloos achterblijven van de economische ontwikkeling.
Werkelijk open gesprek 
Het vraagstuk van identiteit is lang van de politieke agenda verdwenen als achterhaald, glibberig en niet passend bij een globaliserende wereld. Daarmee is het overgelaten aan populisten als Marine Le Pen en Wilders. Dat Buma de identiteitsvraag serieus neemt is winst. Maar dan graag als een werkelijk open gesprek omdat nationale identiteit altijd verandert en moet veranderen om niet in verstikking ten onder te gaan.

blog comments powered by Disqus